101
نویسنده
1
موضوع
99
منبع
تذکره کتابی‌ست که در آن شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... نوشته شده باشد. معنای لغوی: تذکره در لغت به معنای «به یاد آوردن»، «پند دادن»، «یادگار»، «یادداشت» و «کتابی که در آن احوال شعرا نوشته شده باشد» آمده‌است. در تمام کتب ادبی فارسی پیش از زمان صفویه(غیر از تذکره دولتشاه سمرقندی)، کلمه ی تذکره به معنای یادگار، یادداشت و یادآوری به کار رفته و به‌تدریج در دوره صفویه به کتابی که حاوی شرح حال و آثار شعرا است اطلاق شده‌است. بعد از عصر صفوی در تمام تذکره‌هایی که در ایران تألیف شده، کلمه ی تذکره به معنای تذکرة الشعرا یعنی کتابی که در آن ترجمه ی احوال و نمونه ی اشعار شعرا باشد، آمده‌است و امروزه نیز به همین معنا به کار می‌رود. تذکره ی ادبی، کتابی است که در آن شرح حال و آثار یک شاعر، یا عده‌ای از شعرا آمده باشد. معمولاً تذکره‌نویس علاوه‌بر معرفی شاعر و نقل اشعار او، به شرح حال وی نیز پرداخته و گاه درباره ی آثار و اشعار او به بحثی انتقادی می‌پردازد. دیرینه: تدوین فرهنگ شرح احوال، کاری است که ابتدا مسلمانان به آن دست زدند و آن‌گاه که نوشتن فرهنگ شرح احوال توسعه یافت، دانشمندان به نوشتن شرح حال محدثین، فقها و سایر طبقات مذهبی مشغول شدند و ادبا شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... را نوشتند. شاید بتوان قدیم‌ترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان را که به زبان فارسی تألیف شده، مقاله ی دوم کتاب مجمع النوادر یا چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی دانست.   قدیمی‌ترین، جامع‌ترین و معتبرترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان، تذکره «لباب الالباب» تألیف «نورالدین یا سدیدالدین محمد عوفی» تذکره‌نویس و محقق نامی نیمه دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری است که کتاب خود را در سال ۶۱۸ به پایان رساند. این کتاب ترجمه ی احوال تمام شاعران پس از اسلام تا زمان مؤلف را دربر دارد و از دیرباز مأخذ و سند معتبر تذکره‌نویسان و تاریخ‌نویسان ایران بوده‌است. پس از تألیف این کتاب بود که تذکره‌نویسی و فراهم آوردن مجموعه‌هایی از شعر شاعران گذشته و معاصر مرسوم شد. از دیگر تذکره‌های معروف «تذکرة الشعرای» دولتشاه سمرقندی است. از جمله دیگر تذکره‌ها، تذکره «آتشکده آذر» تألیف «لطف‌علی بیک آذر بیگدلی»(۱۱۳۴ – ۱۱۹۵ هـ. ق) و «مجمع الفصحا» از رضاقلی‌خان هدایت است که در سال ۱۲۸۴ هـ. ق تألیف شد.   تذکره‌ها مهمترین منبع برای پی بردن به خصوصیات شعر، سبک شاعری، آثار، هم‌عصران و اوضاع و احوال زمان زندگی شاعران است و به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود: تذکره‌های عمومی تذکره‌های خاص ​در این بخش ما ذیل شاخه ی اصلی شرح حال، کتاب های مربوط به مبحث و زیرشاخه ی تذکره را معرفی و دردسترس مخاطبین می گذاریم.

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن تراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن الرابع عشر الهجری (الجزء الثامن)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

مصححابوالحسن علی الحسنی الندوی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1402 هجری قمری

نوبت چاپدوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن تراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن الثالث عشر (الجزء السابع)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1399 هجری قمری

نوبت چاپدوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن تراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن الثانی عشر (الجزء السادس)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1398 هجری قمری

نوبت چاپدوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ متضمن لتراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن الحادی عشر (الجزء الخامس)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1396 هجری قمری

نوبت چاپدوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ متضمن لتراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن العاشر (الجزء الرابع)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1410 هجری قمری

نوبت چاپسوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن لتراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن التاسع (الجزء الثالث)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1408 هجری قمری

نوبت چاپسوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن تراجم علماء الهند و أعیانها فی القرن الثامن (الجزء الثانی)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1408 هجری قمری

نوبت چاپسوم

زبانعربی

عنواننزهة الخواطر و بهجة المسامع والنواظر؛ یتضمن تراجم علماء الهند و أعیانها من القرن الاول الی القرن السابع (الجزء الاول)

نویسندهعبدالحی بن فخرالدین الحسنی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرمطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة

تاریخ چاپ1382 هجری قمری

زبانعربی

عنوانتذکره روضة السلاطین و جواهر العجایب (مع دیوان فخری هروی)

مصحححسام الدین راشدی

نویسندهسلطان محمد فخری بن محمد امیری هروی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپهند/حیدرآباد

ناشرسندی ادبی بورد

تاریخ چاپ1968 میلادی

تیراژ1000

زبانفارسی

عنوانتجربة الاحرار و تسلیة الابرار (بخش دوم)

نویسندهعبدالرزاق دنبلی

مصحححسن قاضی طباطبائی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتبریز

ناشردانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران

تاریخ چاپ1350 هجری شمسی

تیراژ1000

زبانفارسی

عنوانتجربة الاحرار و تسلیة الابرار (بخش نخست)

نویسندهعبدالرزاق دنبلی

مصحححسن قاضی طباطبائی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتبریز

ناشردانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران

تاریخ چاپ1349 هجری شمسی

تیراژ1000

زبانفارسی

عنوانمفاخر آذربايجان (جلد سوم) شاعران، نویسندگان و خوشنویسان

نویسندهعبدالرحيم عقيقى بخشايشى

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتبریز

ناشرنشر آذربایجان

تاریخ چاپ1375 هجری شمسی

تیراژ3000

زبانفارسی

نمایش موارد بیشتر