يکي از مثنوي‌هاي کوتاه سنايي غزنوي، که کمتر مورد توجه قرار گرفته و صحت انتساب آن به وي نيز مسلم است، «تحريمه القلم» است که شاعر در آن به ستايش قلم مي‌پردازد. قلم در ادبيات فارسي همواره از جايگاه والايي برخوردار بوده است و شاعران و نويسندگان به ستايش آن پرداخته‌اند. در ادبيات عرفاني ما از قلم با تعابير گوناگوني چون نخستين آفريده، جوهر، عقل، ملک، نور و ... ياد شده است. به نظر عرفا نخستين آفريده همان انسان کامل است که بايد پس از قوس نزولي در مراتب آفرينش، قوس صعودي را تا رسيدن به مرحله کمال بپيمايد. در اين مقاله با تبيين اين مساله با استناد به برخي متون عرفاني و به ويژه کتاب انسان کامل عزيزالدين نسفي، بيان شده است که قلم در مثنوي تحريمه القلم، با تاويلي مي‌تواند انسان کامل باشد و در واقع سنايي به نوعي کامل‌ترين آفريده را ستايش کرده است. گويا هدف سنايي از ستايش قلم (انسان کامل) توسل به آن براي مبارزه با ظاهرسازي و سالوس ورزي زمانه و يافتن راهي براي رسيدن به کمال است. بر اين اساس، قلم به بيان مراحلي از سلوک مي‌پردازد و از اين جهت اين مثنوي، رساله‌اي کوچک در سير و سلوک به شمار مي‌آيد. ما در اين مقاله، نصايح قلم را در چهار عنوان: دعوت به پشيماني، دعوت به پرهيز از ظاهرسازي و سالوس‌ورزي، دعوت به تلاش و مجاهدت و دعوت به صداقت دسته‌بندي کرده‌ايم.

منابع مشابه بیشتر ...

636b8c21970fb.jpg

انسان وارونه (ويژگيهاي انسان غربي): ضميمه انسان كامل از ديدگاه زردشت

هیات تحریریه موسسه مکاتباتی اسلام شناسی

کتاب حاضر نظریات تمام مکاتب مختلف جهان و فلاسفه ای را که در زمینه ارائه مدل انسان کامل سخن گفته اند، بررسی نموده و بالاخره در درس هشتم انسان وارونه (ویژگیهای انسان غربی) ضمیمه (انسان کامل از دیدگاه زرتشت) را مورد بررسی قرار داده است

634fedc108027.jpg

انسان کامل از دیدگاه نیچه - مارکس - اریک فروم

موسسه مکاتباتی اسلام شناسی

کتاب حاضر نظریات تمام مکاتب مختلف جهان و فلاسفه ای را که در زمینه ارائه مدل انسان کامل سخن گفته اند، بررسی نموده و بالاخره در درس ششم انسان کامل از دیدگاه: نیچه - مارکس - اریک فروم (اومانیسم و ماتریالیسم جدید) ارائه گردیده است.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

57e545aac2119.PNG

«بررسي مقاومت سياهان آمريکا عليه گفتمان مسلط در رمان آبي‌ترين چشم موريسون» (از ديدگاه نوتاريخي باوري و مادي‌گرايي فرهنگي)

علی حسن سهراب‌نژاد

آبي‌ترين چشم از توني موريسون، بيان‌كننده يكي از ابعاد ايدئولوژي مسلط آمريکاست، در اين رمان، گفتمان هژمونيك سفيدپوستان آمريکا، سياهان را هرچه بيشتر مجبور به پذيرش استانداردهاي بورژوازي زندگي مي‌كرد. اين پژوهش به جامعه سرمايه‌داري و استانداردهاي بورژوازي ايالات متحده مي‌پردازد و روي عنصر ايستادگي در برابر ايدئولوژي مسلط بر اساس دو مكتب ماديگرايي فرهنگي و نو تاريخي باوري تمركز دارد. در جامعه آبي‌ترين چشم، اكثريت قريب به اتفاق سياهان، از خود بيگانه و از خود متنفرند، كلاوديا و خواهرش دو شخصيتي‌اند كه در برابر استانداردهاي زيبايي ايستادگي مي‌كنند. با تاكيد بر عنصر مقاومت، در اين رمان نظريه نوتاريخي باوران درست به نظر مي‌رسد، چرا كه مقاومت‌هاي كلاوديا در برابر هژموني جامعه آمريکا شكست مي‌خورد. اما بنابر نظر آلن سين فيلد ـ يكي از ماديگرايان فرهنگي ـ كه معتقد به پيروزي احتمالي مقاومت (صداي مخالف) بر ايدوئولوژي مسلط است، در جامعه آمريکايي رمان، چنين فرايندي رخ داده است، امروز سياهان جامعه آمريکا با تكيه بر عناصر بازمانده و شكوفاي فرهنگ آفريقايي ـ آمريکايي خود به ارزش و زيبايي خود پي‌برده‌اند و اين كمترين كاري است كه مقاومت سياهان مي‌توانسته انجام داده باشد.

پژوهش‌ها/نقد و نظریه ادبی پژوهش‌ها/پژوهش در ادبیات داستانی
مقاله
57b4a291747f0.PNG

نظم اعداد در شعر خاقاني شرواني

علی حسن سهراب‌نژاد

بررسي و تحليل سبک‌شناسانه آثار ارزشمند ادبي، رويکردي علمي و روشمند در نقد ادبي و نظريه ادبيات است و در شناخت و معرفي اسلوب فردي پديد آورندگان هر اثر يا يک دوره تاريخي از اهميت والايي برخوردار است. در اين رويکرد، شناخت عناصر سبکي که کوچک‌ترين جزء و عامل سازنده سبک آن نيز محسوب مي‌شود، هم از نظر شکل و هم به لحاظ عملکردي که در آثار ادبي بر عهده دارد، در نماياندن گوشه‌هايي از جهان هنرمند و نگرش وي به جهان نقشي اساسي ايفا مي‌کند. هنرنمايي‌هاي خاقاني شرواني در قصايدش، از دير باز به لحاظ صورت و محتوا مورد توجه بسياري از شعرا، پژوهشگران و منتقدان قرار گرفته است. اين بخش از اشعار او، علاوه بر مختصات سبک دوره، برخي مختصات سبک فردي را نيز دارد که شناخت آنها نيازمند مطالعات دقيق سبک‌شناختي است. يکي از اين ويژگي‌ها و مختصات مهم زباني، گزينش و به کارگيري منظم و متنوع اعداد است. اين ويژگي زباني، به دليل بسامد بالاي آن، به مرز نوآوري رسيده است؛ چرا که وي با ايجاد تناسبات متنوع ميان اعداد، اهداف هنري و بلاغي خاصي دنبال مي‌کند. اين مقاله، جلوه‌هاي متنوع اين نوآوري زباني را به عنوان مختصه‌اي فردي در سبک قصيده‌سرايي خاقاني، بررسي کرده است.

پژوهش‌ها/پژوهش‌ در شعر و شاعران
مقاله